Statines en CoQ10: wat de farmaceutische industrie je nooit vertelde

Het cholesterolverhaal zoals we dat decennialang te horen hebben gekregen, is niet de volledige waarheid.

Foto: Marek Studzinski (Unsplash)

Statines en CoQ10 zijn twee begrippen die nauw met elkaar verbonden zijn - maar die de farmaceutische industrie liever niet in één adem noemt. In Nederland slikken zo’n twee miljoen mensen medicijnen om het cholesterol te verlagen. Een groot deel van hen heeft geen idee dat deze medicijnen tegelijkertijd één van de meest cruciale stoffen voor hun hart uitputten. Een onthutsende bekentenis van wijlen cardioloog Stephen Sinatra werpt een fel licht op decennia van medisch dogma rondom cholesterol.

Van trouwe gelovige naar scherpste criticus

Sinatra was geen alternatieve kwakzalver of buitenstaander. Hij was hoofd cardiologie aan een gerenommeerde instelling in Connecticut en gaf lezingen namens farmaceutische bedrijven. Hij geloofde rotsvast in de link tussen cholesterol en hartproblemen - totdat één onderzoek in 1993 zijn wereldbeeld aan diggelen sloeg.

Dat jaar verscheen een studie die aantoonde dat statines co-enzym Q10 ernstig uitputten in het lichaam. Voor Sinatra was dit een alarmbel die hij niet langer kon negeren. Hoe kon een medicijn bedoeld om het hart te beschermen, tegelijkertijd de stof vernietigen die het hart nodig heeft om überhaupt te kunnen kloppen:

Wat doet CoQ10 eigenlijk in je lichaam?

Co-enzym Q10 is een verbinding die van nature in vrijwel elke cel van het menselijk lichaam voorkomt. Het speelt een sleutelrol in de energieproductie binnen de mitochondriën - de energiecentrales van je cellen. Zonder voldoende CoQ10 kunnen cellen simpelweg niet efficiënt functioneren. Spieren verzwakken, vermoeidheid treedt op en - cruciaal - het hart, een spier die nooit stopt met werken, verliest letterlijk de brandstof die het nodig heeft.

Wetenschappelijk onderzoek van Folkers en collega’s, gepubliceerd in de Proceedings of the National Academy of Sciences, legde al in 1990 de basis voor dit inzicht. Vervolgonderzoek bevestigde dat het gebruik van statines consistent gepaard gaat met meetbaar verlaagde CoQ10-spiegels in het bloed en de hartspier zelf. Toch besloot de farmaceutische industrie om dit gegeven jarenlang te bagatelliseren.

Statistische acrobatiek als verkoopargument

Sinatra beschrijft hoe hij steeds kritischer begon te lezen naarmate hij in zijn eigen praktijk geen duidelijk verband zag tussen verhoogd cholesterol en hartproblemen bij zijn patiënten. Studies die de positieve effecten van statines aanprezen, bleken bij nader inzien te spelen met statistieken op een manier die hij omschreef als “statistische gymnastiek.”

Het onderscheid tussen relatief risico en absoluut risico is hierbij essentieel. Een medicijn dat het relatieve risico op een hartaanval met dertig procent verlaagt, klinkt indrukwekkend. Maar als de absolute kans al maar één procent was, betekent dat een verlaging naar 0,7 procent - een effect dat in het dagelijks leven nauwelijks merkbaar is. Door uitsluitend relatieve risicoreductie te communiceren, wekken fabrikanten een vertekend beeld van effectiviteit.

De mythe die decennia standhield

Samen met voedingsdeskundige en auteur Jonny Bowden schreef Sinatra het boek The Great Cholesterol Myth, waarin ze de gangbare opvatting over cholesterol als primaire boosdoener bij hartziekte systematisch ontmantelen. Cholesterol vervult namelijk tal van essentiële functies in het lichaam: het is een bouwsteen voor hormonen, het beschermt zenuwcellen en speelt een rol bij de aanmaak van vitamine D.

Tientallen artsen schaarden zich achter hun bevindingen. Langzaam maar zeker sijpelt dit inzicht ook door naar de bredere medische wereld, al gaan de belangen van de farmaceutische industrie dit proces niet bepaald versnellen. De statinemarkt vertegenwoordigt wereldwijd miljarden aan omzet per jaar - een financieel belang dat moeilijk te overschatten valt.

Wat de officiële richtlijnen zwijgend negeren

Het American College of Cardiology hanteert richtlijnen die statines aanbevelen aan een steeds bredere groep patiënten, inclusief mensen zonder vastgestelde hartziekte. Critici wijzen erop dat deze aanbevelingen mede worden gevoed door onderzoek dat (mede)gefinancierd is door dezelfde bedrijven die de medicijnen produceren. Het debat over statines en CoQ10 is dan ook niet louter medisch - het is ook politiek en economisch van aard.

Bijwerkingen als spierpijn, extreme vermoeidheid en cognitieve klachten worden door patiënten gemeld, maar worden in de officiële communicatie vaak afgedaan als zeldzaam of niet bewezen. Terwijl de uitputting van CoQ10 door statines biochemisch al lang aangetoond is, wordt suppletie van CoQ10 zelden actief aanbevolen aan patiënten die deze medicijnen gebruiken.

Wat kun je zelf doen?

Als jij of iemand in jouw omgeving statines gebruikt, is het verstandig om een arts te raadplegen over de uitputting van CoQ10 en de optie van suppletie. Vraag door, verdiep je in de onderliggende studies en laat je niet afschepen met standaardantwoorden. De boodschap van Sinatra is helder: blind vertrouwen in de farmaceutische industrie en haar bondgenoten in de medische wereld heeft een prijs - en die prijs betaal je met je gezondheid.

Het cholesterolverhaal zoals we dat decennialang te horen hebben gekregen, is niet de volledige waarheid. Dat zegt niet een complotdenker, maar een cardioloog die zijn carrière begon als overtuigd ambassadeur van diezelfde boodschap.