Peter Siebelt legt uit: waarom de AZC-crisis géén toeval is

Siebelt stelt dat de huidige spanningen geen reeks toevallige incidenten zijn, maar het resultaat van beleid dat al decennia wordt opgebouwd.

Foto: Kniesoor, CC0 (Wikimedia Commons)

In een uitgebreid gesprek bij Café Weltschmerz spreekt onderzoeksjournalist en schrijver Peter Siebelt zich scherp uit over het Nederlandse asielbeleid, de groeiende maatschappelijke onrust rond opvanglocaties en een jarenlang opgebouwde “asielindustrie”. Aanleiding voor het gesprek zijn de protesten in onder meer Loosdrecht, waar plannen voor een asielzoekerscentrum (AZC) tot felle reacties van bewoners hebben geleid.

Presentator Shohreh Feshtali opent het gesprek met de constatering dat Nederland steeds verder verdeeld raakt over asiel- en opvangbeleid. Veel burgers voelen zich niet gehoord, terwijl gemeenten opvanglocaties blijven realiseren in woonwijken. “Als beleid voor niemand goed uitpakt,” zegt ze, “ontstaat vanzelf de vraag: wat is hier eigenlijk de bedoeling van?”

“Geen losse incidenten”

Siebelt stelt dat de huidige spanningen geen reeks toevallige incidenten zijn, maar het resultaat van beleid dat al decennia wordt opgebouwd. Hij spreekt over een uitgebreid netwerk van ngo’s, vluchtelingenorganisaties, universiteiten, juristen, kerken, media en politieke partijen dat gezamenlijk invloed uitoefent op het asielbeleid in Nederland en Europa.

Volgens hem wordt het publieke debat bovendien sterk gestuurd. Hij wijst op pro-opvangdemonstraties die vaak georganiseerd worden door mensen die verbonden zijn aan vluchtelingenorganisaties of gesubsidieerde instellingen. “Dan begrijp ik ook waarom zij vóór opvang zijn,” zegt hij. “Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.”

De situatie in Loosdrecht noemt hij illustratief voor hoe gemeenten te werk gaan. Achter de schermen werden plannen al maanden voorbereid, terwijl bewoners pas laat werden geïnformeerd. Hij verwijt lokale bestuurders dat zij opvang “door de strot duwen” van inwoners.

Een netwerk van organisaties

Een groot deel van het gesprek draait om wat Siebelt de “asielindustrie” noemt. Daarmee doelt hij op het geheel van organisaties, juristen, beleidsmakers en instellingen die betrokken zijn bij opvang, begeleiding en juridische ondersteuning van asielzoekers.

Volgens hem ontstond deze structuur al in de jaren tachtig, toen kerkelijke organisaties en vluchtelingenorganisaties zich steeds intensiever gingen bezighouden met opvang en migratievraagstukken. Hij verwijst daarbij naar christelijke opvattingen over solidariteit en barmhartigheid. “Jezus was ook een vluchteling,” vat hij de gedachtegang samen die destijds centraal stond.

Siebelt stelt dat deze beweging later professionaliseerde en steeds meer financiële middelen kreeg. Hij noemt onder meer subsidies, internationale samenwerkingsverbanden en bijdragen van organisaties zoals de Postcode Loterij. Daardoor zijn vluchtelingenorganisaties uitgegroeid tot invloedrijke spelers binnen beleid en rechtspraak.

Kritiek op universiteiten en politiek

Ook universiteiten krijgen kritiek. Siebelt beweert dat juridische faculteiten en leerstoelen asielrecht actief bijdragen aan het verruimen van migratieregels. Academici, advocaten en Europese netwerken werken samen om via procedures en adviezen invloed uit te oefenen op beleid.

Daarnaast uit hij stevige kritiek op politieke partijen en bestuurders. VVD, D66, GroenLinks en CDA passeren allemaal de revue. Volgens Siebelt ontbreekt het aan transparantie en democratische inspraak, terwijl kritiek op migratiebeleid te snel wordt weggezet als extremistisch of racistisch.

Hij suggereert bovendien dat politieke partijen migranten en voormalige vluchtelingen zien als toekomstige kiezersgroepen, waardoor er weinig bereidheid bestaat om het asielbeleid fundamenteel te veranderen.

Angst, veiligheid en maatschappelijke onrust

Feshtali brengt tijdens het gesprek regelmatig de zorgen van bewoners ter sprake. Veel mensen zijn bang voor de impact van opvanglocaties op hun leefomgeving, met name waar het gaat om veiligheid van vrouwen en kinderen.

Siebelt sluit zich daarbij aan en stelt dat incidenten rond asielzoekers onvoldoende openbaar worden gemaakt. Hij zegt dat burgers steeds meer het gevoel krijgen dat problemen worden gebagatelliseerd of verborgen gehouden.

De maatschappelijke spanning neemt daardoor toe. “Mensen komen pas in verzet als het naast hun deur gebeurt,” zegt hij. Hij voorspelt dat protesten tegen opvanglocaties zich verder zullen uitbreiden naarmate meer gemeenten met AZC-plannen komen.

“Niet meer terug te draaien”

Op meerdere momenten schetst Siebelt een somber toekomstbeeld. Hij stelt dat Nederland financieel en maatschappelijk tegen grenzen aanloopt door de combinatie van migratie, woningtekorten en druk op sociale voorzieningen.

Tegelijkertijd erkent hij dat de situatie nauwelijks nog terug te draaien is. Veel migranten en statushouders wonen inmiddels langdurig in Nederland, hebben gezinnen opgebouwd en zijn onderdeel geworden van de samenleving. “Wat ga je doen met al die mensen die hier al zijn?” vraagt hij retorisch.

Hij waarschuwt voor verdere polarisatie als de overheid protesten blijft negeren en opvanglocaties blijft uitbreiden zonder draagvlak onder bewoners.

Oproep tot blijvend protest

Aan het einde van het gesprek roept Siebelt burgers op zich te blijven uitspreken. Demonstreren, druk uitoefenen op gemeentebesturen en zich organiseren ziet hij als de belangrijkste middelen voor inwoners die zich verzetten tegen nieuw opvangbeleid.

Hoewel hij zegt geen voorstander van geweld te zijn, benadrukt hij dat burgers duidelijk moeten maken dat zij het huidige beleid niet langer accepteren. “Laat je horen,” zegt hij. “Verdedig wat van jou is.”