Hoe chemotherapie kanker veroorzaakt: wat oncologen allang weten (maar liever niet zeggen)

Een pijnlijke paradox die de medische wereld liever binnenskamers houdt.

Foto: insung yoon (Unsplash)

Dat chemotherapie kanker veroorzaakt is geen complottheorie — het is een medisch vastgesteld fenomeen waar oncologen al decennia van op de hoogte zijn, maar dat zelden zo botweg aan patiënten wordt verteld. Nefroloog en auteur dr. Jason Fung zegt het in een recent interview glashelder: de middelen die je gebruikt om kanker te vernietigen, veroorzaken juist kanker. Een pijnlijke paradox die de medische wereld liever binnenskamers houdt.

Dezelfde wapens die kanker bestrijden, kunnen hem ook aanwakkeren

Dr. Fung, bekend van zijn werk over intermittent fasting en metabole ziekten, wijdt zich in zijn boek The Cancer Code aan een fundamenteel andere kijk op wat kanker eigenlijk is en waar het vandaan komt. In zijn visie is kanker geen puur genetisch probleem, maar een gevolg van chronische celschade — celschade die het lichaam over tijd dwingt om in een soort overlevingsstand te schakelen.

Dat heeft directe implicaties voor hoe we kankerbehandeling moeten begrijpen. Zowel chemotherapie als bestraling werkt door cellen te beschadigen. Het idee is dat kankercellen gevoeliger zijn voor die schade dan gezonde cellen — maar het is een grof instrument. En zo’n instrument laat sporen na.

Tien jaar later: een tweede kanker als ‘dank’ voor de behandeling

Fung beschrijft een scenario dat voor veel kankerpatiënten en hun families herkenbaar is, maar zelden zo expliciet in verband wordt gebracht met de behandeling zelf: iemand overleeft kanker dankzij chemo of bestraling, en een jaar of tien later duikt er een compleet andere kankersoort op. Niet door pech, niet door genetische aanleg — maar als rechtstreeks gevolg van de celschade die de behandeling heeft veroorzaakt.

“Als je genoeg chemotherapie toedient, kun je tien jaar later een andere kanker krijgen die is ontstaan door die chemotherapie of die bestraling,” stelt Fung. De reden is simpel en ontnuchterend: chemotherapie veroorzaakt kanker doordat het precies hetzelfde mechanisme in gang zet als de omgevingsfactoren die we al langer kennen als kankerverwekkend.

Asbest als spiegel voor de oncologie

Om zijn punt te illustreren trekt Fung een parallel met asbest. We weten al lang dat asbest mesothelioom veroorzaakt — een agressieve kanker van het longvlies. Het mechanisme: chronische, laaggradige celschade aan de pleuracellen, jaar na jaar, totdat een cel de grens overschrijdt en kankercellen begint te produceren.

Hetzelfde principe, zo betoogt Fung, geldt voor bestraling en chemotherapie. Het zijn technisch gezien ook carcinogenen, alleen worden ze in een medische context ingezet met de hoop dat de voordelen opwegen tegen de risico’s. Dat kan legitiem zijn, maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er een prijs wordt betaald die zelden openlijk op tafel wordt gelegd.

Het immuunsysteem als stille bewaker — en zijn grenzen

Fung schetst in het interview ook een breder beeld van hoe het lichaam dagelijks omgaat met kankercellen. Honderden, mogelijk duizenden cellen muteren elke dag in de richting van kanker — maar het immuunsysteem houdt ze in toom. Hij noemt een opmerkelijk voorbeeld: iemands melanoom wordt verwijderd en lijkt verdwenen, maar twintig jaar later sterft diezelfde persoon bij een verkeersongeluk. De long wordt getransplanteerd, en de ontvanger ontwikkelt razendsnel melanoom. De kanker was er altijd nog — het immuunsysteem had hem jarenlang onderdrukt.

Dit gegeven werpt een ongemakkelijke vraag op: in hoeverre tast een behandeling als chemotherapie, die het immuunsysteem zwaar belast, ook die natuurlijke verdedigingslinie aan? Het is een vraag die de farmaceutische industrie niet graag hardop beantwoord ziet worden.

Wat patiënten nooit te horen krijgen

Het is veelzeggend dat de American Cancer Society de term ‘secundaire kankers door behandeling’ netjes erkent op haar website — maar dat dit gegeven zelden proactief en transparant wordt gecommuniceerd aan patiënten die een behandeltraject ingaan. De kans op een behandelingsgerelateerde kanker wordt vaak afgedaan als ‘klein’ of ‘verwaarloosbaar’, terwijl het voor de individuele patiënt allesbehalve verwaarloosbaar is.

Fungs boodschap is niet dat chemo en bestraling waardeloos zijn. Maar hij pleit voor eerlijkheid over wat deze behandelingen werkelijk zijn: krachtige wapens met reële nevenschade.

Een andere kijk op wat kanker werkelijk is

Fung benadrukt dat we kanker fundamenteel verkeerd begrijpen zolang we het uitsluitend als een genetisch defect beschouwen. In zijn model is kanker een overlevingsstrategie van een beschadigde cel — vergelijkbaar met hoe een eencellig organisme reageert op bedreiging. Chronische schade, van welke bron dan ook — roken, asbest, straling, chemotherapie — kan die omschakeling in gang zetten.

Dat inzicht heeft vergaande implicaties, niet alleen voor behandeling, maar ook voor preventie. En het stelt een ongemakkelijke vraag aan het adres van de lucratieve kankerindustrie: in hoeverre heeft het systeem er belang bij dat deze kennis niet te luid wordt uitgesproken?